Zbiór artykułów publicystycznych zamieszczonych na łamach prasy w latach
1947-1956, którym autor niejednokrotnie przywraca pierwotną postać, usuwając ślady
cenzuralnych „uzgodnień”. Tom zakończony tekstami odrzuconymi w swoim
czasie przez redakcje i opatrzony posłowiem z 28 października 1956, „czyli w tydzień
po wielkim przełomie”.
„Lata 1950-1956 stanowią w dziejach publicystyki polskiej okres wielkiej posuchy –
czytamy w posłowiu Pawła Jasienicy do Śladów potyczek. – W gruncie rzeczy
publicystyki wcale wtedy nie było. Odbiło się to i na tej książce. We wspomnianym
okresie zajmowałem się przede wszystkim, niekiedy nawet wyłącznie, reportażem,
zwłaszcza na tematy naukowe. Kiedy więc teraz przyszło mi wybierać artykuły do druku,
zdecydowałem się dać pierwszeństwo tym świeższej daty. Z tamtej strony smutnej
pustyni pochodzą tylko dwa – Relacje dwóch ambasadorów i Zmora zaścianka – które
osobiście najbardziej cenię. Nie oznacza to wcale, że wyrzekam się dawnej publicystyki
z „Tygodnika Powszechnego” i innych pism... jednakże książka będąca wyborem
artykułów musi mieć jakąś znośną objętość no i kompozycję. Rzut oka na roczniki
prasy polskiej przekona każdego, jak bardzo w przeciągu lat ostatnich rozszerzał się
zakres tematyki i wzmacniał ton artykułów, które w miarę sił i możliwości autorów
pomagały krajowi w walce o lepsze jutro”.
W tym wydanym 11 lat po wojnie zbiorze autor zwraca uwagę zarówno na bolączki
dnia codziennego, jak i sprawy o szerszym zakresie. Wiele miejsca poświęca
m.in. drugiej wojny światowej, jej genezie i skutkom, podkreślając brak dzieł
obrazujących losy ówczesnej Polski. Wzywa też do rozbratu z nawykiem prowincjonalnego
myślenia, parafiańskiej mentalności, zmorą nudy gnębiącą młodzież. Wytyka
zacofanie techniczne, marnotrawną gospodarkę, biurokratyczny kołowrót. Wskazuje na
konieczność popularyzacji nauki, upomina się o godziwe warunki pracy naukowców, ich
prawo do podróży, stałe kontakty z zagranicą, udostępnienia europejskiej i światowej
literatury. Domaga się także – odkładając „białe rękawiczki do szuflady” –
swobody krytyki prasowej („Możni tego padołu we własnym, dobrze zrozumiałym
interesie zaraz po zdobyciu władzy dławią krytykę. W tym celu sięgają po miecz
prawa”).
Paweł Jasienica, właśc. Leon Lech Beynar (1909–1970)
Odznaczony pośmiertnie w 2007 roku Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, historyk,
eseista, publicysta; autor słynnej syntezy dziejów Polski przedrozbiorowej („Polska
Piastów”, „Polska Jagiellonów”, „Rzeczpospolita Obojga Narodów”). Uczestnik
kampanii wrześniowej, oficer Armii Krajowej; po wojnie represjonowany. Od 1959 roku
wiceprezes ZLP; ostatni prezes Klubu Krzywego Koła (1962). W 1964 jako jeden z 34
intelektualistów podpisał protest przeciwko polityce kulturalnej władz PRL. Od 1966
wiceprezes polskiego PEN Clubu. W 1968 wystąpił w obronie represjonowanych studentów,
co spowodowało zakaz publikacji jego prac
352 strony, oprawa twarda
Księgarnia nie działa. Nie odpowiadamy na pytania i nie realizujemy zamówien. Do odwolania !.
